Aquarelverf en inkt op papier, 2026
WTF!
WTF! Soms moet het er even uit, de frustratie, woede en ook angst over de ontwikkelingen op onze planeet. Ja er zijn lichtpuntjes, maar grosso modo bewegen we ons niet de goede kant op. De hoop is gevestigd op collectieve actie die ervoor zorgt dat ontwikkelingen wel de goede kant op gaan. En collectieve actie, dat zijn we allemaal. Want vergis je niet. Dat je op dit moment misschien nog geen last hebt van klimaatverandering, manipulatie door bigtech en onderdrukking door autoritaire heerszuchtigen, wil niet zeggen dat dat zo blijft.
Inkt op papier, 2026
WTF! Sometimes you just need to let it out—the frustration, anger, and fear about what’s happening on our planet. Yes, there are rays of hope, but broadly speaking, we are not moving in the right direction. Hope lies in collective action that will ensure that developments do go in the right direction. And collective action is all of us. Make no mistake. Just because you may think you are currently not affected by climate change, manipulation by big tech, and oppression by authoritarian rulers, does not mean that this will remain the case.
Ink on paper, 2026
Translated with DeepL.com (free version)
Klimaat in het regeerakkoord
D66, VVD en CDA zijn eruit: het regeerakkoord 2026 – 2030 staat online. Ik was benieuwd naar de afspraken over het klimaatbeleid. Op pagina 25 staan de belangrijkste zinnen.
“Bouwen aan een schone en veilige toekomst
We gaan met volle kracht aan het werk om de klimaatdoelen te halen. Het klimaatdoel van 2030 wordt lastig, maar we houden die ambitie vast. We gaan vol door met de implementatie en realisatie van maatregelen die reeds zijn afgesproken, lossen knelpunten in de uitvoering op en versnellen doorbraken waar mogelijk. Door vol in te zetten op lange termijnbeleid en een slimme Europese aanpak doen we alles wat nodig is om de klimaatdoelen voor 2040 en 2050 te halen. Daarom wordt in Europees verband doorgewerkt aan het halen van de Klimaatdoelen en houden we daarnaast vast aan de klimaatdoelen uit de nationale Klimaatwet. Dit willen we doen:
- Europees is afgesproken om in 2040 in totaal 90% broeikasgasemissies netto te reduceren ten opzichte van 1990. Daarvoor is aanvullende inspanning nodig. In 2026 komt de Europese Commissie met voorstellen voor het 2040-maatregelenpakket. Nederland spant zich in voor een ambitieus Europees pakket ten behoeve van een gelijk speelveld. We sluiten na het vaststellen van de Europese maatregelen zoveel mogelijk aan bij deze aanpak. In het voorjaar van 2027 nemen we indien nodig aanvullende nationaal geborgde maatregelen om het doel van 2040 te halen en hebben daarbij oog voor betaalbaarheid en handelingsperspectief.
- …. “
Financieel
Uit de financiële bijlage blijkt dat voor deze kabinetsperiode alleen (een beetje) extra geld komt voor wind op zee en (best veel) extra geld om de stroom voor de industrie goedkoper te maken. Echt nieuw geld staat pas vanaf 2031 op de planning. Ook dan wordt er veel geld gespendeerd in het matigen van de energierekening voor de industrie.
Interpretatie
Wat hier eigenlijk staat is:
- We doen niks extra’s voor het doel van 2030 waarvan we dus weten dat het lastig wordt om nog te halen.
- We zetten wel in op het halen van de doelen van 2040 en 2050, in Europees verband. Maar we wachten ook af waar Brussel mee komt. Momenteel is Brussel vooral bezig om klimaatmaatregelen af te zwakken om de industrie te steunen.
Het gevolg zal zijn dat we na 2030 extra aan de bak moeten om de doelen van 2040 en 2050 te halen. Dat betekent ook dat er steeds minder tijd is om grote veranderingen in gang te zetten. De kans neemt daardoor toe dat de doelen van 2040 en 2050 niet gehaald zullen worden. En dat terwijl nu al duidelijk is dat we de 1,5 gradengrens keihard gaan overschrijden. Je zou kunnen zeggen dat het akkoord realistisch is in die zin dat het erkent dat bijsturing van de fossiele tanker lastig is. En dat klimaat minder prioriteit krijgt te opzichte van een concurrerend bedrijfsleven. Maar je zou ook kunnen zeggen dat we als verslaafden tegen beter weten in de echte pijn van aanpassing nog even voor ons uit schuiven.
Veel zal daarbij afhangen van de invulling. Komt er een ambitieuze en bestuurlijk handige minister met voldoende politieke backup? Is het kabinet bereid om het bedrijfsleven meer de duimschroeven aan te draaien met verplichtende afspraken? Dat zou dan wel echt een trendbreuk zijn. Gaat de rechter nog wat extra klimaatbeleid eisen?
Klimaatverandering raakt nationale veiligheid
De Britse inlichtingendiensten waarschuwen dat klimaatverandering de nationale veiligheid raakt. NOS schreef er een interessant bericht over. Het bericht leest als het eerlijke verhaal over de gevolgen van de klimaatverandering. In een notendop: de kans op watertekorten en voedseltekorten neemt wereldwijd toe evenals de kans op nieuwe pandemieën. Meer mensen gaan op zoek naar een leefbaar stukje grond, waardoor de migratie toeneemt. Hierdoor en door stijgende voedselprijzen nemen de spanningen op het thuisfront toe. Onze democratieën raken er verder door onder druk. Het is in het kort een beetje wat ik in 2017 al in een schema heb verwerkt.
Global Risks Report 2026
Het World Economic Forum brengt jaarlijks een Global Risks Report uit. Zo’n 1300 experts geven daarin hun mening over wereldwijde risico’s op de korte en lange termijn. Het rapport dient mede als input voor de top van leiders in het Zwitserse Davos.
In de media was er vooral aandacht voor het risico van economische en gewapende conflicten op de korte termijn. Zie bijvoorbeeld dit bericht op Nu.nl. Op zich niet zo raar in deze tijd, maar als je kijkt naar de middellange termijn (10 jaar) ontstaat er een heel ander beeld. Dan staat juist het risico van extreme weather events op de eerste plaats. Denk aan stormen, overstromingen, droogte en bosbranden. Op de tweede plaats staat het risico van verlies van biodiversiteit en ecologische ineenstorting. En op de derde plaats staat het risico van kritische verandering in aard systemen. Daarmee wordt volgens het rapport het passeren van kantelpunten in het klimaat bedoeld. Blijkbaar is er besloten om het woord klimaatverandering niet meer prominent in overzichten te noemen.
Eerder schreef ik over het Global Risks Report van 2020. Het rijtje milieurisico’s zag er toen vergelijkbaar uit.
Status quo
Het is frappant hoe weinig aandacht het rapport in relatieve zin aan de grootste risico’s voor de middellange termijn besteedt. Of nou ja, misschien ook weer niet zo verrassend, als je die risico’s zou willen aanpakken zou je toch flink in je economisch systeem moeten ingrijpen. En dat is dan weer niet zo fijn discussiëren voor de status quo VIP’s in Davos. En bovendien maak je Trump er maar boos mee.
Drie keer slecht nieuws over het klimaat
Het jaar 2025 is voorbij en volgens het KNMI kunnen we het volgende vaststellen:
- 2025 gaat de boeken in als het op twee na warmste jaar wereldwijd tot nu toe, na 2023 en 2024.
- Deze laatste drie jaar waren gemiddeld meer dan 1,5 graad warmer dan rond 1900.
- Het tempo van opwarming trekt aan.
Wat hier staat is eigenlijk drie keer slecht nieuws voor het klimaat. En daarmee zeker ook voor ons als menselijke soort. Concreet betekent dit dat we feitelijk al door het doel van het Verdrag van Parijs zijn geknald. Ter herinnering: de grens van 1,5 graden was de grens waarbij de opwarming nog enigszins hanteerbaar werd geacht. Gezien de trend dat klimaatverandering in toenemende mate weer wordt ontkend, in ieder geval de urgentie ervan, is niet te verwachten dat we op korte termijn een spectaculaire bijstelling van de uitstoot kunnen verwachten. Die bericht is dan ook uw periodieke reminder dat we nog een kwestie van levensbelang hebben op te lossen die op bijna niemands to do lijstje staat.
Een extreem rapport
“Zo had het kunnen gaan. Maar zo ging het niet.” Zo beginnen de hoofdstukjes van het rapport met negen weersextremen dat het KNMI heeft uitgebracht. KNMI heeft er de passende naam “Een extreem rapport” voor bedacht. Doel is om te laten zien welke extremen nu al op kunnen treden en wat de impact daarvan is op de maatschappij. Denk aan natuurbranden en de inzet van de brandweer, heftige kou en de gevolgen voor de gasvraag of duisterluwte en de impact op de elektriciteitsvoorziening.
De volgende combinaties van weersextreem en impact komen aan de orde in dit rapport:
- Hitte, en de impact daarvan in een stedelijke omgeving
- Natuurbrand, en de impact daarvan op de brandweerinzet
- Kou, en de impact daarvan op de gasvraag
- Storm, en de schade daarvan aan huizen en gebouwen
- Orkaan in Caribisch Nederland, en de schade daarvan aan huizen en gebouwen
- Droogte, en de impact daarvan op de binnenvaart
- Neerslag, en de impact daarvan in de regio
- Duisterluwte, en de impact daarvan op de elektriciteitsvoorziening
- Muggen, en de impact daarvan op het westnijlvirus
Beoordeling
Laat ik beginnen met te zeggen dat ik dit een ontzettend goed initiatief vind van het KNMI. Door aan te geven welke weersextremen nu al kunnen optreden, geeft het KNMI aan hoe groot de impact van de klimaatcrisis nu al is. En zoals het KNMI aangeeft, die impact zal naar de toekomst toe vlot meer worden. Belangrijke materie dus. Maar bij het lezen van het kort en krachtige rapport raakte ik toch een beetje teleurgesteld.
Relatief veel aandacht gaat naar de uitleg van het mogelijke extreme scenario in vergelijking met de situatie die zich daadwerkelijk heeft voorgedaan. Op zich misschien logisch, het KNMI wil niet het verwijt krijgen dingen uit zijn duim te zuigen. Maar de aandacht voor de maatschappelijke impact van het extreem weer komt er voor mijn gevoel te bekaaid af. De gevolgen zijn zo algemeen en zo afstandelijk beschreven dat ze niet gaan leven. Ik heb sterk het idee dat dit geen toeval is. Het lijkt er op dat de opdracht was om te vermijden dat er bij wie dan ook enige bezorgdheid ontstaat. Dat lijkt me onterecht en is meteen ook een gemiste kans. Het rapport zal er niet voor bedoeld zijn, maar burgers kunnen met rapport niet zo veel. Datzelfde geldt voor mijn gevoel voor politici en overheden. Er staan nauwelijks concrete actiepunten in. De vraag is eigenlijk wie nu precies wel concreet wat kan met dit rapport. Wellicht kan het als handige onderlegger dienen voor de verdere uitwerking van de nationale adaptatiestrategie die in 2026 moet verschijnen.
Zwart gat
Wat kan er allemaal verdwijnen in een zwart gat? Momenteel lijken er vooral ook veel essentiële waarden en concepten in een gigantisch zwart gat te verdwijnen zoals gezond verstand, eerlijkheid, medemenselijkheid, een stabiel klimaat en de internationale rechtsorde. Wat denk jij: is dit onvermijdelijk of is er een weg terug?
Houtskool en pastel op papier, 2025
Het Burgerberaad Klimaat heeft gesproken
Het Burgerberaad Klimaat bestaat uit 175 Nederlanders uit alle hoeken van het land. Ze variëren in leeftijd van 17 tot 87 jaar en hebben totaal verschillende achtergronden en meningen. In 7 weekenden gingen de deelnemers met elkaar in gesprek over de vraag: hoe kunnen we als Nederland eten, spullen gebruiken en reizen op een manier die beter is voor het klimaat? En nu ligt er dus een advies met 13 aanbevelingen. In een infographic ziet het er als volgt uit.
Zo in het kort samengevat lijken sommige adviezen een beetje een open deur, maar in het advies zijn de aanbevelingen veel verder uitgewerkt.
Het is bemoedigend en stemt hoopvol dat zoveel verschillende mensen het in zo korte tijd eens konden worden over zo’n ingewikkeld onderwerp. Dit onderstreept toch wel heel sterk het nut van het instrument burgerberaad. De geleverde prestatie zet grote vraagtekens bij hoe het op dit moment in de Nederlandse politiek loopt. Of beter gezegd: niet loopt, met alle polarisatie en stilstand van de afgelopen jaren.
Naast de 13 aangenomen aanbevelingen zijn er ook nog aanbevelingen die meer dan de helft maar minder dan driekwart van de stemmen hebben gekregen. Opvallend is dat het onderwerp energietransitie in de gebouwde omgeving nauwelijks aan bod komt. Ik zag geen aanbevelingen over van het gas af gaan, isolatie van huizen of het plaatsen van warmtepompen.
Lange termijn
Heel interessant vind ik de aanbeveling om een lange termijn visie voor Nederland op te stellen. Het Burgerberaad adviseert een “visie die richting geeft aan grote maatschappelijke keuzes met ijkpunten in 2030, 2050, 2075 en 2100. Met deze visie komt er een samenhangend, breed gedragen en transparant toekomstperspectief voor Nederland. Deze visie biedt de politiek een houvast om zo betere en heldere keuzes te aken over kabinetsperiodes heen en daarmee wordt de visie een helder communicatiemiddel naar de samenleving toe.”
De grote vraag is nu wat de politiek gaat doen met de aanbevelingen uit het advies. En welk vervolg het instrument burgerberaad krijgt.
Als er een noodgeval is…
De klimaatconferentie in Belem is net afgelopen, en ook deze COP was geen succes. Althans geen succes voor het klimaat, wel voor eenieder die veel geld met kolen, olie of gas verdient. Alsof mensen die veel geld verdienen met kolen, olie of gas geen stabiel klimaat nodig hebben, maar dat terzijde.
De fossiele lobby heeft met succes voorkomen dat het woordje fossiel in de slottekst werd opgenomen. Het is niet echt een verrassing al zou je hopen dat meer klimaatbewuste landen eindelijk eens met de vuist op tafel slaan en hun eigen weg gaan. Maar daarvoor zijn ze nog te afhankelijk van fossiele brandstoffen, blijkbaar.
Hoe “vang” je deze situatie in een beeld? Ik herinnerde me dat ik jaren geleden wel eens nachtmerries heb gehad, dat er iets ergs gebeurde en ik dringend hulp wilde halen. Maar dat kon niet omdat de 1 onvindbaar was op de telefoon en ik dus geen 112 kon bellen. Of dat de 1 er wel nog was, maar de beltoets ontbrak. Hieruit is het volgende beeld ontstaan.
Wanneer je 112 wilt bellen vanwege een noodsituatie voor de planeet en de lobby voor de fossiele brandstoffen de 1 onklaar heeft gemaakt
When you want to call 911 because of a planetary emergency and the fossil fuel lobby has disabled the 1