Er was eens – een klimaatgedicht

Op een planeet

In een tijd

In een land

In een lichaam

Een drama

Want dat andere leven

We kennen het niet

Laten het niet toe

Omklemmen wat we kennen

Wat we hebben

En zo duurt het maar

Het venster sluit

Waarom zien we dat niet

Is het onze geest

Oneindig creatief

Die ons stuurt

Naar meer geluk

En zo wordt

Onze sterkte

Onze zwakte

Een begin

Een eind

Waar staan we na de klimaatconferentie COP27

De klimaatconferentie COP27 is afgelopen en de meningen over het resultaat zijn nogal verdeeld. Kort samengevat: goed dat er overeenstemming is bereikt over een schadefonds voor de door de klimaatcrisis meest getroffen landen en goed dat de klimaatdoelen niet zijn afgezwakt. En tragisch dat er geen vooruitgang is geboekt over hoe het 1,5 gradendoel beter binnen bereik kan worden gebracht en over het uitfaseren van fossiele brandstoffen.

Schadefonds is dweilen met de kraan open

Ik zou graag iets positiefs willen zeggen, maar zelf vind ik het resultaat meer dan teleurstellend. Om te beginnen dat schadefonds: er is overeenstemming over dat het er moet komen het hoe en waarom en de vulling ervan moet nog verder worden uitgewerkt. En dat terwijl de rijke landen eerder al hebben beloofd 100 miljard dollar per jaar aan de arme landen te betalen voor financiering van klimaatbeleid (en dat bedrag tot nu toe niet halen). En dat is terecht, want het zijn de rijke landen die de meeste schade hebben veroorzaakt (en nog steeds veroorzaken) terwijl de arme landen het meest worden getroffen. Maar het cynische van een schadefonds is eigenlijk dat zolang de CO2-kraan en daarmee de opwarmingskraan open blijft staan, de schade alleen maar verder toeneemt. Je kunt schade compenseren wat je wilt, maar als volgend jaar weer alles verdroogt, affikt of onderloopt, is wederopbouw een weinig zinvolle strategie. En precies over die CO2-kraan zijn dus geen afspraken gemaakt. De kans dat we binnen dat 1,5 gradendoel blijven is sowieso nog maar een theoretische. Dat wil niet zeggen dat we niet ons stinkende best moeten doen, elke fractie van een graad minder opwarming is relevant.

In hetzelfde schuitje

Al met al leven we in een rare tijd dat we collectief weten dat we in hetzelfde schuitje zitten, dat we dringend samen aan de slag moeten om dat schuitje te redden (en daarmee onszelf), maar het eigenbelang ons ervan weerhoudt om dat ook effectief te doen. Voor wie denkt dat het zo’n vaart niet zal lopen: het is niet de eerste keer dat samenlevingen schipbreuk hebben geleden. Wat dit betreft kan ik het boek Collapse : How Societies Choose to Fail or Survive van Jared Diamond van harte aanbevelen.

Veranderen? Eerst de ketenen afwerpen (video)

We maken allemaal in de een of andere vorm deel uit van deze samenleving. Daarmee worden wij ook in meer of mindere mate beïnvloed door de geldende geschreven en ongeschreven regels. Maar wat nu als die regels leiden tot een situatie die niet meer houdbaar is? Denk aan de klimaatcrisis, het verlies van biodiversiteit, de grondstoffencrisis en de toenemende ongelijkheid. Eerder schreef ik deze bijdrage over aannames die tussen onze oren zitten en ons de kop gaan kosten.

Gelukkig weten we welke richting we op moeten veranderen om de situatie te verbeteren. Maar om het anders te kunnen doen, moeten we eerst uit het stramien van de conventies stappen die ons in deze situatie hebben gebracht. En dat is nog niet zo makkelijk. De druk van conventies, op het werk en privé, is immers groot.

Onlangs kwam ik dit kunstproject ´1000 Gestalten´ tegen dat precies deze worsteling in beeld vangt. Op deze website vind je meer uitleg over het project plus de link naar de video waarop de performance is vastgelegd. Dit is de link naar de video op Vimeo en deze naar Youtube. Ik hoop dat jullie de performance net zo sprekend en inspirerend vinden als ik.

Record na record

NRC pakt vandaag uit met een voorpagina over de oplopende temperatuurrecords vanwege de klimaatcrisis. Enerzijds blij dat ze dat doen, anderzijds vreselijk dat we hier zijn beland.

Ik hoop zo dat meer mensen hierdoor wakker worden geschud en tot actie overgaan. Bijvoorbeeld bij de verkiezingen in maart. Tegelijkertijd heb ik er een hard hoofd in. Het bewustzijn en de handelingsbereidheid gaan de goede kant op maar het gaat zo tergend langzaam! We stomen onszelf langzaam maar zeker gaar op onze mooie planeet, nog steeds op weg naar 3 graden opwarming. En dat wordt geen pretje.

Nieuw-Zeeland besluit climate emergency

Soms zou je willen dat je in een ander land woonde, bijv in Nieuw-Zeeland. Niet alleen vanwege het mooie landschap en accent (zie video), maar ook omdat regering en parlement er net de klimaatnoodtoestand hebben uitgeroepen als noodzakelijke stap om de komende generaties te beschermen tegen de klimaatcrisis.

Waarin de premier er met passie voor pleit om als overheid het goede voorbeeld te geven en in 2025 klimaatneutraal te zijn. Want “hoe kun je van de private sector stappen verwachten als je zelf geen leiderschap vertoont?”

Ter info: het Europese Parlement heeft in november 2019 de klimaattoestand afgekondigd. Onze eigen Tweede Kamer heeft een voorstel daartoe van de Partij voor de Dieren in meerderheid afgewezen.

Voor zo’n overheid wil je toch niet werken?

“Een zeer groot deel van de stikstofneerslag in natuurgebieden wordt veroorzaakt door een handvol agrarische bedrijven in en rond beschermde natuurgebieden. Een van de uitschieters is een kalkoenboer op de Veluwe. Die veroorzaakt meer stikstofneerslag in de natuur dan Nederlandse automobilisten aan stikstof besparen door niet harder te rijden dan 100 kilometer per uur.” Dat is de opening van dit bericht op de NOS-site.

Onzekere politiek durft niet door te pakken

Dat wijst in de richting van een overzichtelijke oplossing, maar omdat ‘vrijwilligheid’ het actuele toverwoord in de politiek is, blijven we pas op de plaats maken. En uiteraard zijn de lobbyisten en belangenbehartigers er weer als de kippen (!) bij om twijfel te zaaien over het onderzoek van Investico.

Slecht voor het imago van de overheid als werkgever

Wat dat betreft lijkt het stikstofdossier 1-op-1 op het klimaatdossier. Het onbegrijpelijke en schokkende van dit verhaal is de totale ontkenning van de realiteit, de visieloosheid en het gebrek aan moed in het politiek systeem, zeker wat betreft de regeringspartijen. Voor zo’n overheid wil je toch niet meer werken?

En dan is het redden wat er te redden valt

De landbouwsector is voor de Nederlandse politiek wat de automobielsector voor de Duitse is. Jarenlang de hand boven het hoofd ten koste van mens, milieu en klimaat, tot het 1 seconde voor 12 is en dan is het redden wat er te redden valt. Ik heb het gevoel dat dat moment niet meer heel ver weg is.

Ons politiek systeem is te traag

Volgens 1Vandaag zeggen deskundigen dat de verkeersdrukte door meer thuiswerken beter over de dag verdeeld zal worden en dat geplande weguitbreidingen daarom kritisch tegen het licht moeten worden gehouden.

De politiek zit vast in oud denken

Maar de minister en ook een meerderheid in de Tweede Kamer willen (vooralsnog) verder op de oude voet. Dat betekent dus bomen kappen voor meer asfalt zodat er ook weer ruimte ontstaat voor meer autoverkeer.

Dat is dubbel jammer. Want zo nemen we prikkels weg voor de transitie van het verkeerssysteem. En bovendien is het een bewijs voor het slechte lerend vermogen van het politieke systeem. Een fenomeen dat we ook in de energietransitie zien. Vanuit onbegrip van de situatie en/of de angst kiezers voor het hoofd te stoten durven politici alleen piepkleine stapjes in de goede richting aan. Dat is geen leiden, dat is op de rem staan.

Oplossing moet vanuit de burgers komen

De centrale vraag is daarom volgens mij hoe je een belangrijk deel van de in lethargie gesuste consumptieburgers weer wakker kunt kussen zodat ze van zich laten horen, op social media, in de traditionele media, op straat en in de politiek.

Mensen maken zich steeds meer zorgen over klimaatontwrichting, maar het leidt nog maar marginaal tot betekenisvolle actie. Dat moet veranderen. Daar zit ook de sleutel tot een reanimatie van onze democratie, want meer druk in de richting van doortastend klimaatbeleid en meer passievolle klimaatkandidaten in de politiek leiden tot een heel andere dynamiek. En dat betekent dan meteen ook dat de fossiele lobby minder voeten aan de grond krijgt.

Klimaliste Deutschland


Ik vermoed dat juist vanuit dit perspectief in Duitsland een nieuwe partij is opgericht, met als centrale doel het voldoen aan het klimaatverdrag van Parijs: de Klimaliste Deutschland. Daarmee geven ze uiting aan het verlangen van veel burgers en dwingen ze meteen ook Die Grünen om kleur te bekennen. Democratie is soms gewoon ook een kwestie van doen.

Kunst en klimaat

‘Vanitas’-schilderijen uit de 17e eeuw visualiseren met schedels, gedoofde kaarsen, verwelkte bloemen, zeepbellen, vergane boeken, muziekinstrumenten, klokken, omgevallen glazen e.d. de thema’s ijdelheid, tijdelijkheid en zinloosheid van het aardse bestaan.

Wat zijn hedendaagse symbolen/attributen die in dit rijtje passen? Ik zie parallellen met onze tijd waarin de klimaatcrisis als een dreigende wolk boven ons bestaan hangt en we er maar niet in slagen om betekenisvolle stappen te zetten om het roer om te gooien en moest spontaan denken aan vliegtickets. Waar moet jij aan denken?

#kunstenklimaat #kunst #vanitas #photoshop