WTF!

WTF! Soms moet het er even uit, de frustratie, woede en ook angst over de ontwikkelingen op onze planeet. Ja er zijn lichtpuntjes, maar grosso modo bewegen we ons niet de goede kant op. De hoop is gevestigd op collectieve actie die ervoor zorgt dat ontwikkelingen wel de goede kant op gaan. En collectieve actie, dat zijn we allemaal. Want vergis je niet. Dat je op dit moment misschien nog geen last hebt van klimaatverandering, manipulatie door bigtech en onderdrukking door autoritaire heerszuchtigen, wil niet zeggen dat dat zo blijft. 

Inkt op papier, 2026 

WTF! Sometimes you just need to let it out—the frustration, anger, and fear about what’s happening on our planet. Yes, there are rays of hope, but broadly speaking, we are not moving in the right direction. Hope lies in collective action that will ensure that developments do go in the right direction. And collective action is all of us. Make no mistake. Just because you may think you are currently not affected by climate change, manipulation by big tech, and oppression by authoritarian rulers, does not mean that this will remain the case.

Ink on paper, 2026

Translated with DeepL.com (free version)

Denk aan mij

De jongste generaties gaan nog het langst mee terwijl zij niet mogen stemmen. Met je stem van nu bepaal je mede het beleid van de komende jaren en decennia, bijvoorbeeld bij het klimaatbeleid. Denk daarom bij het uitbrengen van je stem ook aan de het belang van de jongsten.

Collage, 2025

De aarde staat in brand, de aarde smelt

Voor mij is al jaren de vraag hoe ik me tot de klimaatcrisis kan en moet verhouden. Ik heb jarenlang geprobeerd de angst en paniek die ik voel te kanaliseren door middel van het schrijven van artikelen en opinies. Daarvoor heb ik zes jaar in de Haagse gemeenteraad getrokken aan een sterker klimaatbeleid. Ik hoopte dat de overdracht van kennis en inzicht bij meer mensen zou leiden tot een gevoel van zo kan het niet langer, we moeten nu echt wat doen. Dat is sporadisch ook wel gelukt, maar de realiteit is dat we als collectief nog steeds niet uit de startblokken zijn gekomen. Ik schreef een opinie over hoe dat komt: 25+ redenen waarom we zo traag reageren op de klimaatcrisis.

Ik heb lang geworsteld met de vraag welke toon ik in mijn stukken zou kiezen. Meestal dwong ik mezelf om na een aantal dramatische alinea’s te eindigen met een hoopvolle noot. Omdat ik niet ongezellig wilde zijn. En vooral ook omdat ik hoopte dat lezers die hoopvolle noot zouden oppakken om mee aan de slag te gaan.

Maar de waarheid is dat ik weinig hoop op een goede afloop meer voel. Het gemillimeter van de incrementele verandering, die ook nog eens tergend langzaam gaat, wekt vooral de illusie dat we bezig zijn met het oplossen van de klimaatcrisis. Ondertussen rijden we met hoge snelheid op de afgrond af. Dat is de reden dat ik ga stoppen met de spagaat waarin ik mezelf had gemanoeuvreerd.

Vanaf nu ga ik me daarom naast het opschrijven en delen van nieuwe inzichten over de klimaatcrisis ook richten op het delen van mijn emoties. En daarvan zijn er een hoop: verbijstering, teleurstelling, verdriet, woede en angst. Ik heb ontdekt dat het maken van kunst mij daarbij helpt. Even lekker niet in woorden denken maar in beelden. Niet op een toetsenbord rammelen maar met houtskool en pastelkrijt in de weer. Ik kan het iedereen aanraden.

De aarde staat in brand, de aarde smelt.
Pastelkrijt op papier, 2024

De lezer blijft met een te rooskleurig beeld achter

Onlangs plaatste NOS een uitgebreid stuk van journaliste Heleen Ekker over het verwijderen van CO2 uit de lucht. De samenvatting staat kort en krachtig in de eerste alinea. “Nederland is zó snel door de hoeveelheid CO2 heen die het nog mag uitstoten, dat het ook CO2 uit de lucht zal moeten halen. Maar Nederland heeft hiervoor maar beperkte mogelijkheden en dus moeten overheden en bedrijven zich daarmee niet rijk rekenen. Dat zeggen klimaatexperts tegen de NOS.”

Het is op zich een prima stuk, met een interessante insteek. Wat opvalt zijn de dingen die er niet in staan, de kritische kanttekeningen die niet worden gemaakt. Zo wordt als eerste de optie om CO2 uit de lucht te halen het aanplanten van extra bos genoemd. Maar voorlopig sterven er vooral heel veel bomen, door droogte, hitte, branden, kevers en ziekten. Hierdoor komt juist veel CO2 vrij en is het al een hele opgave om die sterfte te compenseren.

De 1,5 graad lijkt hier nog springlevend

Onderzoeker Detlef van Vuuren van het PBL, één van de architecten achter het Verdrag van Parijs, zegt het volgende. “We proberen te kijken hoe we die 1,5 graad toch nog kunnen bereiken. We verkennen daarvoor allerlei paden, ook paden waarin we fors uitgaan van gedragsverandering: bijvoorbeeld minder vliegen, minder vlees eten of meer energiebesparing. Maar zelfs als we al die puzzelstukjes op tafel leggen, dan is er nog een puzzelstukje nodig waarmee CO2 uit de lucht wordt gehaald.” Dit suggereert dat het nog prima mogelijk is om onder de 1,5 graad te blijven. De werkelijkheid is dat die kans minimaal is, nog los van El Ninõ.

Onderzoeker Cor Leguijt van adviesbureau CE Delft “onderzocht vorig jaar hoeveel CO2 Nederland nog mag uitstoten, en of nieuwe gaswinning op de Noordzee daar nog wel bij past. Een antwoord op die laatste vraag is moeilijk te geven.” Vreemd, je zou zeggen dat inmiddels wel bekend is dat we zsm van fossiel af moeten, dus ook van gas. Nieuwe gaswinning past daar niet bij, toch?

De lezer blijft met een te rooskleurig beeld achter

Het zijn zomaar drie passages waarmee argeloze lezers op het verkeerde been worden gezet. Daarmee suggereer ik niet dat het opzettelijk gebeurt, maar het effect is er wel. Op basis hiervan kunnen lezers blijven geloven in een beeld dat de klimaatcrisis prima onder controle is. Juist ook omdat het ingewikkelde materie betreft en de informatie gefragmenteerd is. Daarmee krijgen lezers niet de kans om een goede afweging te maken of vol vertrouwen achterover leunen nog wel een verstandige optie is. Of dat het onderhand hoog tijd is om letterlijk of figuurlijk de straat op te gaan om meer actie van de politiek en bedrijven te eisen.

Apocalypse wow

Zeg dan eens iets positiefs
Je bent altijd zo negatief!
Zucht, denk…
Nou vooruit dan
Door een extréém roze bril
Is dit een extréém mooie tijd
Als je van rampen houdt
Je hebt ze in verschillende soorten en maten

Er komen er steeds meer van
Sommige in slow motion 
Andere alsof je in een sneltrein rijdt.
Is dit een beetje wat je bedoelde?

Er was eens – een klimaatgedicht

Op een planeet

In een tijd

In een land

In een lichaam

Een drama

Want dat andere leven

We kennen het niet

Laten het niet toe

Omklemmen wat we kennen

Wat we hebben

En zo duurt het maar

Het venster sluit

Waarom zien we dat niet

Is het onze geest

Oneindig creatief

Die ons stuurt

Naar meer geluk

En zo wordt

Onze sterkte

Onze zwakte

Een begin

Een eind