De Britse inlichtingendiensten waarschuwen dat klimaatverandering de nationale veiligheid raakt. NOS schreef er een interessant bericht over. Het bericht leest als het eerlijke verhaal over de gevolgen van de klimaatverandering. In een notendop: de kans op watertekorten en voedseltekorten neemt wereldwijd toe evenals de kans op nieuwe pandemieën. Meer mensen gaan op zoek naar een leefbaar stukje grond, waardoor de migratie toeneemt. Hierdoor en door stijgende voedselprijzen nemen de spanningen op het thuisfront toe. Onze democratieën raken er verder door onder druk. Het is in het kort een beetje wat ik in 2017 al in een schema heb verwerkt.
Global Risks Report 2026
Het World Economic Forum brengt jaarlijks een Global Risks Report uit. Zo’n 1300 experts geven daarin hun mening over wereldwijde risico’s op de korte en lange termijn. Het rapport dient mede als input voor de top van leiders in het Zwitserse Davos.
In de media was er vooral aandacht voor het risico van economische en gewapende conflicten op de korte termijn. Zie bijvoorbeeld dit bericht op Nu.nl. Op zich niet zo raar in deze tijd, maar als je kijkt naar de middellange termijn (10 jaar) ontstaat er een heel ander beeld. Dan staat juist het risico van extreme weather events op de eerste plaats. Denk aan stormen, overstromingen, droogte en bosbranden. Op de tweede plaats staat het risico van verlies van biodiversiteit en ecologische ineenstorting. En op de derde plaats staat het risico van kritische verandering in aard systemen. Daarmee wordt volgens het rapport het passeren van kantelpunten in het klimaat bedoeld. Blijkbaar is er besloten om het woord klimaatverandering niet meer prominent in overzichten te noemen.
Eerder schreef ik over het Global Risks Report van 2020. Het rijtje milieurisico’s zag er toen vergelijkbaar uit.
Status quo
Het is frappant hoe weinig aandacht het rapport in relatieve zin aan de grootste risico’s voor de middellange termijn besteedt. Of nou ja, misschien ook weer niet zo verrassend, als je die risico’s zou willen aanpakken zou je toch flink in je economisch systeem moeten ingrijpen. En dat is dan weer niet zo fijn discussiëren voor de status quo VIP’s in Davos. En bovendien maak je Trump er maar boos mee.
Drie keer slecht nieuws over het klimaat
Het jaar 2025 is voorbij en volgens het KNMI kunnen we het volgende vaststellen:
- 2025 gaat de boeken in als het op twee na warmste jaar wereldwijd tot nu toe, na 2023 en 2024.
- Deze laatste drie jaar waren gemiddeld meer dan 1,5 graad warmer dan rond 1900.
- Het tempo van opwarming trekt aan.
Wat hier staat is eigenlijk drie keer slecht nieuws voor het klimaat. En daarmee zeker ook voor ons als menselijke soort. Concreet betekent dit dat we feitelijk al door het doel van het Verdrag van Parijs zijn geknald. Ter herinnering: de grens van 1,5 graden was de grens waarbij de opwarming nog enigszins hanteerbaar werd geacht. Gezien de trend dat klimaatverandering in toenemende mate weer wordt ontkend, in ieder geval de urgentie ervan, is niet te verwachten dat we op korte termijn een spectaculaire bijstelling van de uitstoot kunnen verwachten. Die bericht is dan ook uw periodieke reminder dat we nog een kwestie van levensbelang hebben op te lossen die op bijna niemands to do lijstje staat.
Een extreem rapport
“Zo had het kunnen gaan. Maar zo ging het niet.” Zo beginnen de hoofdstukjes van het rapport met negen weersextremen dat het KNMI heeft uitgebracht. KNMI heeft er de passende naam “Een extreem rapport” voor bedacht. Doel is om te laten zien welke extremen nu al op kunnen treden en wat de impact daarvan is op de maatschappij. Denk aan natuurbranden en de inzet van de brandweer, heftige kou en de gevolgen voor de gasvraag of duisterluwte en de impact op de elektriciteitsvoorziening.
De volgende combinaties van weersextreem en impact komen aan de orde in dit rapport:
- Hitte, en de impact daarvan in een stedelijke omgeving
- Natuurbrand, en de impact daarvan op de brandweerinzet
- Kou, en de impact daarvan op de gasvraag
- Storm, en de schade daarvan aan huizen en gebouwen
- Orkaan in Caribisch Nederland, en de schade daarvan aan huizen en gebouwen
- Droogte, en de impact daarvan op de binnenvaart
- Neerslag, en de impact daarvan in de regio
- Duisterluwte, en de impact daarvan op de elektriciteitsvoorziening
- Muggen, en de impact daarvan op het westnijlvirus
Beoordeling
Laat ik beginnen met te zeggen dat ik dit een ontzettend goed initiatief vind van het KNMI. Door aan te geven welke weersextremen nu al kunnen optreden, geeft het KNMI aan hoe groot de impact van de klimaatcrisis nu al is. En zoals het KNMI aangeeft, die impact zal naar de toekomst toe vlot meer worden. Belangrijke materie dus. Maar bij het lezen van het kort en krachtige rapport raakte ik toch een beetje teleurgesteld.
Relatief veel aandacht gaat naar de uitleg van het mogelijke extreme scenario in vergelijking met de situatie die zich daadwerkelijk heeft voorgedaan. Op zich misschien logisch, het KNMI wil niet het verwijt krijgen dingen uit zijn duim te zuigen. Maar de aandacht voor de maatschappelijke impact van het extreem weer komt er voor mijn gevoel te bekaaid af. De gevolgen zijn zo algemeen en zo afstandelijk beschreven dat ze niet gaan leven. Ik heb sterk het idee dat dit geen toeval is. Het lijkt er op dat de opdracht was om te vermijden dat er bij wie dan ook enige bezorgdheid ontstaat. Dat lijkt me onterecht en is meteen ook een gemiste kans. Het rapport zal er niet voor bedoeld zijn, maar burgers kunnen met rapport niet zo veel. Datzelfde geldt voor mijn gevoel voor politici en overheden. Er staan nauwelijks concrete actiepunten in. De vraag is eigenlijk wie nu precies wel concreet wat kan met dit rapport. Wellicht kan het als handige onderlegger dienen voor de verdere uitwerking van de nationale adaptatiestrategie die in 2026 moet verschijnen.
Zwart gat
Wat kan er allemaal verdwijnen in een zwart gat? Momenteel lijken er vooral ook veel essentiële waarden en concepten in een gigantisch zwart gat te verdwijnen zoals gezond verstand, eerlijkheid, medemenselijkheid, een stabiel klimaat en de internationale rechtsorde. Wat denk jij: is dit onvermijdelijk of is er een weg terug?
Houtskool en pastel op papier, 2025
Als er een noodgeval is…
De klimaatconferentie in Belem is net afgelopen, en ook deze COP was geen succes. Althans geen succes voor het klimaat, wel voor eenieder die veel geld met kolen, olie of gas verdient. Alsof mensen die veel geld verdienen met kolen, olie of gas geen stabiel klimaat nodig hebben, maar dat terzijde.
De fossiele lobby heeft met succes voorkomen dat het woordje fossiel in de slottekst werd opgenomen. Het is niet echt een verrassing al zou je hopen dat meer klimaatbewuste landen eindelijk eens met de vuist op tafel slaan en hun eigen weg gaan. Maar daarvoor zijn ze nog te afhankelijk van fossiele brandstoffen, blijkbaar.
Hoe “vang” je deze situatie in een beeld? Ik herinnerde me dat ik jaren geleden wel eens nachtmerries heb gehad, dat er iets ergs gebeurde en ik dringend hulp wilde halen. Maar dat kon niet omdat de 1 onvindbaar was op de telefoon en ik dus geen 112 kon bellen. Of dat de 1 er wel nog was, maar de beltoets ontbrak. Hieruit is het volgende beeld ontstaan.
Wanneer je 112 wilt bellen vanwege een noodsituatie voor de planeet en de lobby voor de fossiele brandstoffen de 1 onklaar heeft gemaakt
When you want to call 911 because of a planetary emergency and the fossil fuel lobby has disabled the 1
Bodem en bos zijn de klos
De Wetenschappelijke Klimaat Raad heeft een advies uitgebracht over de wisselwerking tussen de klimaatcrisis en bodems en bossen. “Bossen en bodems worden extra hard geraakt door klimaatverandering én door menselijk handelen. Tegelijkertijd is de bijdrage van bossen en bodems in het klimaatbeleid cruciaal voor het opnemen van koolstof en het leveren van biomassa voor bio-energie of biobased materialen. Bossen en bodems beter beschermen is nodig om hun bijdrage aan de klimaatdoelen veilig te stellen.” De volgende infographic geeft een mooi overzicht:
Goed dat de WKR aandacht vraagt voor dit thema, zowel in internationaal perspectief als nationaal. Ook goed dat de WKR dit vlak voor de verkiezingen doet. Hopelijk kan het advies worden meegenomen in het opstellen van een regeerprogram. Vanuit helikopterperspectief geeft het te denken dat nieuws over de effecten van de klimaatcrisis ALTIJD tegenvalt. Het is een patroon dat zich steeds weer herhaalt maar waar we (=de mensheid) niet of slechts met grote vertraging van lijken te leren. Het heeft te maken met de aard van de wetenschap (het benadrukken van onzekerheidsmarges en de noodzaak van nader onderzoek), voortschrijdend inzicht en het per definitie vertraagd meten van effecten maar er zitten meer aspecten aan, ook psychologische. Tragisch en boeiend tegelijkertijd. Zie ook mijn stuk over 25+ Redenen waarom we zo traag reageren op de klimaatcrisis.
De opwarming van de aarde in kaart
In het Verdrag van Parijs is afgesproken om de opwarming van de aarde bij voorkeur onder de 1,5 graad Celsius te houden en zeker onder de 2 graden. Daarbij gaat het om de gemiddelde wereldwijde temperatuur. De volgende kaart opgesteld door Ed Hawkins laat de feitelijke opwarming per regio zien.
Duidelijk is dat Nederland al op zo’n 2 graden opwarming zit, en Duitsland al op zo’n 2,5 graden. Waarom bevindt de wereldwijde opwarming zich dan nog steeds (net) onder de 1,5 graden? Het antwoord is dat de oceanen ontzettend veel warmte hebben gebufferd, waardoor de wereldwijde temperatuurstijging (nog) niet de pan is uitgerezen. Maar de laatste jaren zijn de oceanen met een inhaalrace bezig die wetenschappers voor een raadsel stelt. De volgende figuur laat dit zien:
Op naar de drie graden?
Op een recent congres in Hamburg hebben meteorologen bekend gemaakt dat een toename van de opwarming naar 3 graden (wereldwijd) in 2050 tot de mogelijkheden behoort. Dat zou betekenen dat de aarde de komende 25 jaar net zoveel opwarmt als de afgelopen 150 jaar.
De verkeerde richting
Afgaand op de afgenomen aandacht in politiek en media zou je denken dat het wel goed gaat met het klimaat. Maar helaas, de werkelijkheid is anders. Vandaag kwam het zogenaamde Production Gap Report uit. Conclusie: de voortgang is onvoldoende. Sterker nog: we bewegen nog steeds in de verkeerde richting.
“The Production Gap Report finds that 10 years after the Paris Agreement, governments plan to produce more than double the volume of fossil fuels in 2030 than would be consistent with limiting global warming to 1.5°C, steering the world further from the Paris goals than the last such assessment in 2023.” (link in de comments)
En daar ging het 1.5 gradendoel, en daarmee ook een stabiele toekomst. Eigen fossiel belang eerst.
Berichtgeving NOS
Ook onze eigen NOS schreef over het Production Gap Report. Op zich een prima en informatief stuk. Gekmakend blijft het feit dat er in nog geen bijzin wordt gerept over de gevolgen van het (ruimschoots) niet halen van het doel van het Verdrag van Parijs. Alsof het tegenvallende economische groei betreft die we later wel weer kunnen inhalen. Alsof het geen kwestie van leven of dood is. Geen enkel urgentiegevoel.
En ook nu weer fascinerend hoe de wetenschapper die aan het woord komt elke keer weer de hoop op verbetering levend houdt in plaats van nou eens een toon aan te slaan die mensen echt wakker schudt. Op deze manier is het geen wonder dat veel mensen denken: het zal wel.
Branden rond Los Angeles: 53 mrd USD schade
Weetje: de schade als gevolg van de branden rond Los Angeles eerder dit jaar wordt geschat op 53 miljard USD (!!). Daarvan was zo’n 40 mrd verzekerd. Bovendien kwamen 29 mensen om het leven.
Het is de grootste schade ooit veroorzaakt door bosbranden. Herverzekeraar Munich Re legt daarbij nadrukkelijk de link met klimaatverandering. Om de schadelast te drukken is inzetten op preventie belangrijk, waaronder niet meer bouwen in risicovolle gebieden en robuuster bouwen als het om gebouwen en infrastructuur gaat. Maar daar schieten de natuur en het klimaat natuurlijk niet zoveel mee op.
Lagere inkomens extra de pineut
Overigens zijn ook in deze context de lagere inkomens extra de pineut. Het aantal on(der)verzekerden zal in deze groep immers zeer waarschijnlijk het hoogst zijn. Robuust(er) bouwen betekent ook duurder bouwen waardoor de woonlasten zullen stijgen. Dat geldt voor iedereen maar doet mensen met lagere inkomens relatief het meest pijn. En daar komt vervolgens de stijging van de verzekeringspremies nog eens bovenop. Tot slot zal ook de schade aan de publieke eigendommen zoals infrastructuur opgebracht moeten worden. Afhankelijk van de manier van belastingheffing zal ook dit (extra) pijn doen.